Trong bối cảnh ngành ẩm thực ngày càng phát triển, việc xây dựng và bảo vệ thương hiệu là yếu tố then chốt. Tuy nhiên, câu chuyện giữa nhà hàng Chạn tại Huế và cơ sở kinh doanh Chạn Niêu tại Đà Nẵng một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về vấn nạn “mạo danh” và cạnh tranh không lành mạnh, đặc biệt là khi cả hai đều chưa có văn bằng bảo hộ nhãn hiệu.

Từ cáo buộc của nhà sáng lập Chạn Huế

Sự việc bắt đầu khi bà Nguyễn Đông Phương – người sáng lập Chạn tại Huế – lên tiếng trên trang cá nhân về việc Chạn – đứa con tinh thần được ấp ủ nhiều năm của bà – bị đánh cắp.

Chạn tại số 1 đường Nguyễn Thái Học, TP Huế là một địa chỉ nổi tiếng với người dân Cố đô.

Theo bà Đông Phương, Chạn tại Huế chính thức ra đời năm 2019. Sau khi đã có thương hiệu và lượng khách ổn định, nhận thấy cần hoạt động bài bản hơn, Nhà hàng cơm niêu Chạn thuộc Công ty TNHH MTV Thương mại Dịch vụ và Du lịch T&P Group chính thức đăng ký địa điểm kinh doanh đầu tiên tại số 1 đường Nguyễn Thái Học (TP Huế) từ ngày 5/7/2021. Trong hơn 6 năm hoạt động, dù nhận được nhiều lời mời hợp tác, Chạn Huế đều chủ động từ chối. Tuy nhiên gần đây, tại Đà Nẵng xuất hiện 3 cơ sở kinh doanh có tên “Chạn Niêu” gây nhầm lẫn cho khách hàng của Chạn.

Bà Đông Phương dứt khoát: “Chúng tôi muốn khẳng định rõ ràng và minh bạch: Chạn chỉ hoạt động tại Huế. Chúng tôi không nhượng quyền, không mở chi nhánh, không có bất kỳ hợp tác nào tại Đà Nẵng hay bất kỳ địa phương nào khác. Chúng tôi mong muốn nhận được sự tôn trọng tính nguyên bản cũng như bản quyền thương hiệu như một nguyên tắc kinh doanh bất di bất dịch”.

Bài viết của bà Đông Phương đã ngay lập tức thu hút sự quan tâm của khách hàng và cộng đồng kinh doanh F&B và thực khách, đặc biệt tại khu vực miền Trung.

Trước phản ứng của dư luận và khách hàng, Chạn Niêu Đà Nẵng đã đưa ra lời giải thích: “Chúng tôi nhận thấy có sự nhầm lẫn của khách hàng và đối tác giữa hai tên gọi Chạn Niêu và Chạn. Sự trùng lặp về mặt ngôn từ đã vô tình dẫn đến những hiểu lầm không đáng có trong quá trình nhận diện thương hiệu”.

Về phía mình, bà Đông Phương – nhà sáng lập Chạn tại Huế – lại cho rằng đây là hành vi cố tình lừa dối: “Chạn Niêu đã sử dụng logo, truyền thông và có những lúc còn lấy cả hình ảnh món ăn của Chạn Huế để quảng cáo. Khi khách hàng hỏi liệu Chạn Đà Nẵng có liên quan đến Chạn Huế, Fanpage Chạn Niêu đã xác nhận như “một phần” của Chạn Huế, cho thấy dấu hiệu lừa dối khách hàng một cách có chủ đích”.

Hậu quả đến từ sự chần chừ

Theo đại diện của Chạn Huế, năm 2023, đơn vị mới bắt đầu tra cứu để làm hồ sơ đăng ký bảo hộ tài sản trí tuệ. Tại thời điểm này, Chạn phát hiện mình không phải nơi duy nhất dùng tên “Chạn” để kinh doanh theo mã ngành 43. Một thương hiệu khác là Chạn Bếp (tỉnh Ninh Thuận cũ) đã được cấp văn bằng bảo hộ nhãn hiệu từ năm 2021. Dù hiện tại Chạn Bếp đã không còn kinh doanh nhưng hiệu lực văn bằng bảo hộ vẫn còn.

Cùng năm 2023, Chạn lại phát hiện Đà Nẵng xuất hiện cơ sở kinh doanh quy mô nhỏ với tên gọi Bếp Nhà Chạn (nay là Chạn Niêu), sở hữu bộ nhận diện thương hiệu gần như sao chép của mình. Thay vì ngay lập tức thực hiện các hành động quyết liệt để bảo vệ thương hiệu, Chạn tại Huế chỉ nhắc nhở nhẹ nhàng. Đồng thời, Chạn tại Huế cũng chần chừ việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu.

Cụ thể, tháng 10/2024, lần đầu tiên Chạn Huế mới đăng ký quyền sở hữu trí tuệ và được chấp nhận đơn hợp lệ về mặt hình thức vào tháng 4/2025. Tuy nhiên, nhãn hiệu đăng ký lại không phải bộ nhận diện thương hiệu mà Chạn Huế đang sở hữu và kinh doanh. Vì vậy, chỉ mới gần đây, Chạn Huế mới làm lại đơn để nộp cho Cục Sở hữu trí tuệ.

Trong khi đó, Chạn Niêu dù mới “phất lên” gần đây nhưng đã “nhanh chân” nộp đơn đăng ký sở hữu trí tuệ từ tháng 10/2025.

Logo của Chạn Đà Nẵng có sự thay đổi theo thời gian nhưng vẫn có nhận diện logo tương tự Chạn tại Huế. Ảnh: L.N.M.T.

“Cả 2 đều mới nộp hồ sơ và chưa có quyết định cấp văn bằng bảo hộ nên đều chưa độc quyền. Trong trường hợp này ai nộp trước sẽ có ngày ưu tiên, nếu đủ điều kiện bảo hộ thì mới được cấp văn bằng bảo hộ”, bà Nguyễn Thị Thúy, Phụ trách VPĐD Cục Sở hữu trí tuệ tại Miền Trung – Tây Nguyên, nói.

Như vậy hiện tại, đơn của cả 2 đều mới chỉ dừng lại ở mức được tiếp nhận và vẫn đang trong quá trình giải quyết tại Cục Sở hữu Trí tuệ. Để được cấp văn bằng là cả quá trình cơ quan chức năng thẩm định, ngày ưu tiên chỉ có giá trị xem xét, không phải là quyết định cuối cùng.

Nguồn: sohuutritue.net.vn

Mở đợt cao điểm kiểm tra trên diện rộng

Trước những diễn biến phức tạp của tình trạng buôn lậu và gian lận thương mại vào dịp cuối năm, Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) đã chính thức phát động đợt cao điểm kiểm tra, giám sát thị trường dược, mỹ phẩm. Chiến dịch kéo dài từ ngày 15/12/2025 đến hết ngày 31/3/2026.

Theo đó, Sở Y tế các tỉnh, thành phố được yêu cầu phối hợp chặt chẽ với Ban Chỉ đạo 389, Công an, Hải quan và Quản lý thị trường để tổng kiểm tra các cơ sở sản xuất, kinh doanh. Nội dung kiểm tra sẽ bao phủ toàn diện từ tính pháp lý của cơ sở, giấy phép lưu hành sản phẩm đến nguồn gốc xuất xứ và hóa đơn chứng từ.

Đối với mặt hàng thuốc, lực lượng chức năng sẽ đặc biệt chú trọng vào việc duy trì các tiêu chuẩn thực hành tốt (GPs), hạn dùng và tình trạng mua bán thuốc không theo đơn. Riêng với mỹ phẩm, hồ sơ thông tin sản phẩm (PIF) và sự tương thích giữa tính năng công bố so với thực tế lưu hành sẽ là trọng tâm giám sát.

Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) đã chính thức phát động đợt cao điểm kiểm tra, giám sát thị trường dược, mỹ phẩm

“Dọn dẹp” thị trường trực tuyến – Không có vùng cấm

Một trong những điểm mới của đợt truy quét lần này là sự quyết liệt đối với kinh doanh online. Cục Quản lý Dược yêu cầu rà soát nghiêm ngặt các gian hàng trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội. Mọi hành vi quảng cáo sai sự thật, kinh doanh hàng xách tay không rõ nguồn gốc hoặc các sản phẩm đã có thông báo thu hồi sẽ bị xử lý nghiêm.

Bộ Y tế khẳng định quan điểm: “Không có vùng cấm, không có ngoại lệ” trong việc xử lý vi phạm. Những vụ việc có dấu hiệu tội phạm, gây hậu quả nghiêm trọng hoặc có tổ chức sẽ bị chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để truy tố hình sự thay vì chỉ xử phạt hành chính thông thường.

Cấp thiết đổi mới quy định quản lý mỹ phẩm

Song song với việc kiểm tra thực địa, Bộ Y tế đang lấy ý kiến đóng góp cho Dự thảo Nghị định mới nhằm thay thế Nghị định 93/2016/NĐ-CP. Dự thảo này được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt trong việc siết chặt kỷ cương thị trường mỹ phẩm.

Điểm đột phá của dự thảo là cho phép doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm về nội dung quảng cáo mà không cần thủ tục xác nhận từ cơ quan quản lý. Tuy nhiên, quyền tự chủ này đi kèm với chế tài nghiêm khắc nếu nội dung quảng cáo gây hiểu lầm là thuốc chữa bệnh hoặc phóng đại công dụng.

Dự thảo quy định cấm tuyệt đối việc sử dụng hình ảnh bác sĩ, dược sĩ, nhân viên y tế hoặc cơ sở y tế để quảng cáo mỹ phẩm. Đây là biện pháp trực diện nhằm xóa bỏ tình trạng lợi dụng uy tín ngành y để trục lợi lòng tin của người tiêu dùng.

Các sản phẩm lưu hành bắt buộc phải trải qua đánh giá tính an toàn theo hướng dẫn của ASEAN, đáp ứng khắt khe về giới hạn kim loại nặng và vi sinh vật. Việc triển khai đồng bộ giữa kiểm tra thực tế và hoàn thiện hành lang pháp lý được kỳ vọng sẽ đẩy lùi vấn nạn hàng giả, hàng kém chất lượng, bảo vệ quyền lợi và sức khỏe của người tiêu dùng trong mùa cao điểm mua sắm lớn nhất năm.

Nguồn: sohuutritue.net.vn

Một năm sau cuộc đụng độ giữa NewJeans và ILLIT, những tranh cãi xoay quanh bản quyền trong ngành K-pop vẫn chưa hạ nhiệt. Dù phán quyết gần đây của tòa án Seoul đứng về phía ADOR đã khiến các thành viên NewJeans quay trở lại công ty quản lý từng rạn nứt quan hệ, một kết luận quan trọng trong bản án lại mang ý nghĩa riêng, đó là tòa xác định ILLIT, dù có một số điểm tương đồng nhất định, nhưng không sao chép NewJeans.

Kết luận này chạm đúng vào trọng tâm của một trong những điểm gây tranh cãi gay gắt nhất trong cuộc xung đột đình đám năm ngoái giữa ADOR và cựu CEO Min Hee-jin, xoay quanh câu hỏi liệu ILLIT có sao chép tổng thể концеп, hình ảnh và vũ đạo của NewJeans hay không.

Và cuộc tranh luận mà vụ việc khơi lên vẫn tiếp tục lan rộng trong toàn ngành, nơi ranh giới giữa cảm hứng, bắt chước và xâm phạm bản quyền vẫn còn mơ hồ.

Nhóm nhạc nữ NewJeans tại Inspire Arena ở Incheon

Cáo buộc sao chép, chuyện không hiếm

Trong buổi họp báo gây chấn động vào tháng 4 năm ngoái, Min Hee-jin cáo buộc nhóm nhạc nữ ILLIT của HYBE đã sao chép NewJeans về mặt thẩm mỹ, концеп, cách quảng bá và vũ đạo.

“Vì sao các anh lại dùng vũ đạo của chúng tôi?”, Min đặt câu hỏi. “Tôi đã hỏi họ nhưng không nhận được câu trả lời. Các biên đạo của chúng tôi rất phẫn nộ. Chúng tôi không thể không lên tiếng. Họ còn đang làm hại cả ILLIT nữa.”

Nhiều biên đạo cũng lên tiếng, trong đó có giám đốc biểu diễn của NewJeans là Kim Eun-ju, người cho rằng ca khúc mới của ILLIT hồi tháng 5 chỉ đơn giản là “sao chép và dán lại”.

Những cáo buộc của Min dẫn đến hàng loạt hành động pháp lý, bao gồm vụ kiện phỉ báng và cản trở hoạt động kinh doanh do công ty quản lý của ILLIT là Belift Lab đệ trình, cùng một cuộc chiến pháp lý riêng liên quan đến hiệu lực hợp đồng độc quyền giữa các thành viên NewJeans và ADOR, vụ việc này gần đây đã kết thúc với phần thắng nghiêng về phía công ty quản lý.

Trong phán quyết mới nhất, tòa án kết luận rằng “dù có một số điểm tương đồng trong ý tưởng концеп và các bộ ảnh, nhưng những yếu tố này không đủ để xác định rằng [ILLIT] đã sao chép концеп của [NewJeans], và cũng không có thêm bằng chứng nào để ủng hộ cáo buộc đó”.

Tuy nhiên, các cuộc “fan war” vẫn tiếp diễn trên mạng. Đoạn video ghi lại màn trình diễn ca khúc “jellyous” gần đây của ILLIT tại Music Bank Global Festival hôm thứ Bảy đã lan truyền mạnh trên mạng xã hội, khiến một số người hâm mộ NewJeans tiếp tục cáo buộc nhóm này vay mượn quá nhiều từ NewJeans, viện dẫn bản phối mang hơi hướng retro cùng trang phục sặc sỡ, màu sắc rực rỡ. Ngược lại, những người bênh vực ILLIT cho rằng màn trình diễn này không có sự tương đồng thực chất nào với концеп của NewJeans, đồng thời nhấn mạnh rằng cả âm thanh lẫn phong cách hình ảnh đó chưa bao giờ là độc quyền của NewJeans, một màn tranh luận quen thuộc đã lặp lại nhiều lần suốt thời gian qua.

Những tranh chấp như vậy vốn không xa lạ trong K-pop, một thể loại âm nhạc được định hình bởi sự pha trộn ảnh hưởng và chu kỳ sản xuất nhanh, thường được ví như mô hình sản xuất dây chuyền.

Nhóm nhạc nữ thế hệ đầu Fin.K.L từng đối mặt với cáo buộc đạo nhái về mặt hình ảnh, bị cho là giống với nhóm nhạc nữ Nhật Bản Morning Musume, dù nhiều ý kiến cho rằng đây chỉ là sự phản ánh xu hướng thời trang phổ biến lúc bấy giờ.

Gần đây hơn, năm 2021, JYP Entertainment đã phải lên tiếng xin lỗi sau khi một thành viên Twice xuất hiện trong trang phục mang hơi hướng truyền thống, bị người hâm mộ cho là giống với các thiết kế trang phục lấy cảm hứng từ hanbok của Blackpink.

Năm 2022, nhóm nhạc nữ NMIXX bị cáo buộc sao chép thế giới quan mang chủ đề hải tặc của nhóm nhạc nam Ateez, do cùng sử dụng các hình ảnh xoay quanh hành trình và phiêu lưu.

Tuy nhiên, những vụ việc như vậy hiếm khi đi đến kết luận rõ ràng, trừ khi các công ty chủ quản nhượng bộ trước làn sóng phản ứng trên mạng. Theo luật bản quyền, các ý tưởng mang tính khái quát, chẳng hạn như phong cách thời trang hay chủ đề thẩm mỹ, thường được xem là ý tưởng chứ không phải là biểu đạt được bảo hộ. Chỉ những sản phẩm sáng tạo cụ thể như âm nhạc, ca từ hay bìa album mới đủ điều kiện được bảo vệ.

Nhóm nhạc nữ ILLIT

Bản quyền vũ đạo vẫn bỏ ngỏ

Trong khi đó, vũ đạo, một trong những điểm gây tranh cãi lớn nhất trong mâu thuẫn giữa ADOR và Min Hee-jin, lại không được đề cập trực tiếp trong phán quyết mới nhất, vốn chỉ tập trung vào tổng thể hình ảnh và концеп. Dù vậy, các biên đạo từng lên tiếng từ năm ngoái vẫn tiếp tục thúc đẩy việc công nhận mạnh mẽ hơn quyền sáng tạo của họ.

Cuối tháng 4 năm ngoái, Hiệp hội Bản quyền Biên đạo Hàn Quốc (KCCA) được thành lập, với biên đạo nổi tiếng Lia Kim, nhà sáng lập 1Million Dance Studio, giữ vai trò chủ tịch đầu tiên.

Những yêu cầu của hiệp hội bao gồm việc bắt buộc ghi danh biên đạo cho các màn trình diễn K-pop, tương tự như cách ghi tên nhạc sĩ và người viết lời, cùng với việc công nhận rõ ràng hơn quyền sở hữu tác phẩm của biên đạo.

“Hướng đi lý tưởng nhất là xây dựng một hệ thống phân chia lợi nhuận từ vũ đạo tương tự như cơ chế tiền bản quyền của các ca khúc, chẳng hạn trong các trường hợp khai thác thương mại thứ cấp”, bà Kim Min-ja, giám đốc KCCA, cho biết.

“Việc kiếm doanh thu từ các trào lưu vũ đạo lan truyền vẫn còn là mục tiêu xa. Trước mắt, ưu tiên là đảm bảo thù lao công bằng.”

Tháng 9 năm ngoái, nghị sĩ Jin Jong-oh thuộc đảng Quyền lực Nhân dân đã đề xuất một dự luật nhằm đưa vũ đạo vào danh mục tác phẩm được bảo hộ rõ ràng theo Luật Bản quyền, hiện dự luật này vẫn đang chờ xem xét tại ủy ban của Quốc hội.

Dù trên lý thuyết, vũ đạo đã được bảo vệ theo luật hiện hành, các biên đạo hiếm khi được ghi danh hoặc giữ quyền tác giả, khiến sửa đổi này mang ý nghĩa biểu tượng nhiều hơn.

Tuy vậy, đề xuất cũng vấp phải phản đối. Tháng 2, các tổ chức trong ngành âm nhạc, bao gồm Liên đoàn Quản lý Hàn Quốc (KMF), cảnh báo rằng việc trao quyền độc quyền đối với vũ đạo “có thể khiến các nhà sản xuất e ngại sử dụng các màn trình diễn vũ đạo, từ đó làm giảm lợi ích tổng thể của chính các biên đạo trong ngành”.

Luật pháp, nhận thức và fandom va chạm

Những câu hỏi về quyền sở hữu trí tuệ không chỉ giới hạn trong mối quan hệ giữa công ty và nghệ sĩ, mà còn lan sang văn hóa fandom, nơi các tranh chấp thường bùng nổ trước cả khi có đánh giá pháp lý.

Một ví dụ gần đây liên quan đến nhóm nhạc nam The Boyz và nhóm nhạc nữ QWER, khi hai công ty quản lý tranh cãi về sự tương đồng trong thiết kế light stick chính thức, biểu tượng cốt lõi của bản sắc fandom.

“Môi trường K-pop chịu sự giám sát và chú ý rất lớn từ công chúng, điều này khiến những xung đột như vậy đặc biệt gây tổn hại”, một nguồn tin trong ngành âm nhạc, yêu cầu giấu tên, nhận định.

Tuy nhiên, việc đặt ra các tiêu chí chung là rất khó, bởi “dù các vụ bê bối đạo nhái trông có vẻ giống nhau, nhưng mỗi trường hợp về bản chất lại hoàn toàn khác”.

Công ty quản lý của The Boyz là One Hundred Label cho biết đã yêu cầu thay đổi thiết kế sau khi phát hiện điểm tương đồng và ám chỉ khả năng khởi kiện hồi tháng 9. Đến tháng 12, người phát ngôn của công ty cho hay họ vẫn đang trao đổi với các chuyên gia pháp lý để cân nhắc phương án phản ứng.

Phía công ty của QWER lập tức phản hồi, khẳng định các cuộc tư vấn pháp lý cho thấy không có hành vi vi phạm bản quyền.

KMF sau đó đã đứng ra hòa giải, lưu ý rằng các tranh chấp về quyền sở hữu rất khó phân xử, bởi ranh giới giữa tham chiếu và đạo nhái thường mang tính chủ quan và khó xác định.

“Tranh chấp xoay quanh chiếc light stick này có thể được xem là ví dụ cho những xung đột ngày càng bộc lộ rõ nét hơn khi ngành công nghiệp trở nên tinh vi hơn”, KMF nhận định. “Để làn sóng Hallyu phát triển bền vững trong tương lai, tất cả các bên liên quan cần có cách tiếp cận có trách nhiệm và cùng nhau hoàn thiện hệ thống, thiết lập một trật tự công bằng”.

Nguồn: sohuutritue.net.vn

Từ dấu vết trên mạng xã hội đến hiện trường sản xuất

Thực hiện kế hoạch tăng cường đấu tranh chống hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường thương mại điện tử, Đội QLTT số 1 (Cục QLTT TP. Hà Nội) đã đưa vào tầm ngắm các hoạt động quảng bá nước giặt nhãn hiệu Power Clean trên Facebook và website. Qua rà soát, lực lượng chức năng phát hiện sản phẩm này sử dụng hình ảnh “vết loang” – một dấu hiệu nhận diện đặc trưng đã được bảo hộ độc quyền bởi Tập đoàn Unilever.

Để có cơ sở xử lý chính xác, Đội QLTT số 1 đã phối hợp chặt chẽ với chủ thể quyền và Viện Khoa học Sở hữu trí tuệ để giám định sản phẩm. Ngay sau khi có kết luận khẳng định hành vi xâm phạm quyền nhãn hiệu, một chiến dịch kiểm tra đồng loạt từ khâu bán lẻ đến tận xưởng sản xuất đã được triển khai.

Tại điểm bán lẻ thuộc hộ kinh doanh Trần Thị Hạnh (phố Pháo Đài Láng, Đống Đa), lực lượng chức năng thu giữ 144 túi nước giặt vi phạm. Tuy nhiên, không dừng lại ở đó, các trinh sát thị trường đã nhanh chóng lần theo dấu vết nguồn hàng, xác định “mắt xích” chính nằm tại Công ty Cổ phần sản xuất công nghệ cao Soon Teak Đông Nam Á, có trụ sở tại Khu đô thị Sunny Garden City (huyện Quốc Oai).

Ảnh minh họa

Quá trình đấu tranh và xác minh nghiệp vụ cho thấy quy mô sai phạm của Công ty Soon Teak Đông Nam Á là nghiêm trọng. Doanh nghiệp này không chỉ trực tiếp sản xuất mà còn đặt gia công số lượng lớn nước giặt mang nhãn hiệu xâm phạm quyền. Kết quả thẩm tra xác nhận tổng cộng 18.803 túi nước giặt đã được đưa vào lưu thông, trong đó phần lớn (18.728 túi) đã được bán ra thị trường thông qua các kênh trực tuyến, thu lợi bất chính gần 790 triệu đồng.

Bên cạnh hành vi xâm phạm nhãn hiệu, doanh nghiệp này còn lợi dụng kẽ hở của thương mại điện tử để quảng bá hàng hóa vi phạm, đồng thời lờ đi các quy định bắt buộc về việc minh bạch thông tin chủ sở hữu trên website thương mại điện tử, gây khó khăn cho công tác quản lý của cơ quan chức năng.

Quyết liệt xử lý và thu hồi lợi nhuận bất hợp pháp

Căn cứ vào mức độ vi phạm, cơ quan chức năng đã đưa ra những hình phạt nghiêm khắc để răn đe. Trong khi hộ kinh doanh bán lẻ bị xử phạt 25 triệu đồng và buộc tiêu hủy hàng hóa, thì Công ty Soon Teak Đông Nam Á đang đối mặt với mức phạt và truy thu lớn. Đội QLTT số 1 đã hoàn tất hồ sơ, đề xuất UBND Thành phố Hà Nội ra quyết định xử phạt hành chính và buộc doanh nghiệp nộp lại toàn bộ số lợi bất hợp pháp với tổng số tiền lên đến hơn 1 tỷ đồng.

Vụ việc là hồi chuông cảnh báo cho các doanh nghiệp đang có ý định “mượn” danh tiếng của các nhãn hàng lớn để trục lợi. Đồng thời, đây cũng là minh chứng cho sự hiệu quả của lực lượng QLTT Hà Nội trong việc ứng dụng công nghệ, theo dõi sát sao thị trường số để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng và các doanh nghiệp làm ăn chân chính.

Hiện tại, lực lượng chức năng vẫn đang tiếp tục mở rộng điều tra, củng cố tài liệu để xử lý dứt điểm các bên liên quan theo đúng quy định của pháp luật.

Hương Mi
Nguồn: sohuutritue.net.vn

Các công ty công nghệ AI toàn cầu hiện đang phải đối mặt với làn sóng kiện cáo lan rộng liên quan tới vấn đề bản quyền, quyền tác giả và tài sản trí tuệ.

Giống như hầu hết các công ty công nghệ khác hiện nay, Adobe đã đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong vài năm trở lại đây. Kể từ năm 2023, hãng phần mềm này đã ra mắt nhiều dịch vụ AI khác nhau, trong đó có Firefly, bộ công cụ tạo nội dung đa phương tiện dựa trên AI.

Tuy nhiên, việc mạnh tay triển khai công nghệ này dường như đang khiến Adobe gặp rắc rối, khi một vụ kiện mới cáo buộc công ty đã sử dụng sách lậu để huấn luyện một trong các mô hình AI của mình.

Trong đơn kiện tập thể nộp lên tòa án liên bang bang California hôm 16/12 (giờ địa phương), bà Elizabeth Lyon, một tác giả đến từ bang Oregon, cho rằng Adobe đã sử dụng sai mục đích nhiều cuốn sách, bao gồm cả các tác phẩm của bà, để huấn luyện các mô hình AI SlimLM nhằm tạo ra phản hồi cho các yêu cầu của con người.

Adobe mô tả SlimLM là một mô hình ngôn ngữ nhỏ, có thể được “tối ưu hóa cho các tác vụ hỗ trợ tài liệu trên thiết bị di động”. Theo Adobe, SlimLM được tiền huấn luyện trên SlimPajama-627B, một bộ dữ liệu mã nguồn mở đa nguồn, đã được loại bỏ trùng lặp, do Cerebras phát hành vào tháng 6/2023.

Bà Lyon, tác giả của nhiều sách hướng dẫn viết phi hư cấu, cho biết một số tác phẩm của bà đã bị đưa vào bộ dữ liệu tiền huấn luyện mà Adobe sử dụng.

Theo Reuters, đơn kiện của tác giả Elizabeth Lyon ban đầu cho rằng các tác phẩm của bà đã xuất hiện trong một tập con đã qua xử lý của bộ dữ liệu bị thao túng, vốn là nền tảng cho chương trình của Adobe. Đơn kiện nêu rõ, bộ dữ liệu SlimPajama được tạo ra bằng cách sao chép và chỉnh sửa bộ dữ liệu RedPajama, bao gồm cả việc sao chép Books3. Vì là bản sao phái sinh của RedPajama, SlimPajama chứa bộ dữ liệu Books3, trong đó có các tác phẩm được bảo hộ bản quyền của nguyên đơn và các thành viên trong nhóm khởi kiện.

Books3 được biết đến là một bộ sưu tập khổng lồ gồm khoảng 191.000 cuốn sách được sử dụng để huấn luyện các hệ thống AI tạo sinh. Vốn dĩ, Books3 cũng đang vướng vào nhiều rắc rối pháp lý đối với các công ty công nghệ.

RedPajama cũng đã bị nhắc đến trong nhiều vụ kiện. Vào tháng 9, một vụ kiện nhằm vào Apple cáo buộc công ty này đã sử dụng tài liệu có bản quyền để huấn luyện mô hình Apple Intelligence. Đơn kiện đề cập đến bộ dữ liệu này và cho rằng Apple đã sao chép các tác phẩm được bảo hộ mà không có sự đồng ý, không ghi nhận tác giả và không bồi thường. Tháng 10, một vụ kiện tương tự nhắm vào Salesforce cũng cáo buộc công ty đã sử dụng RedPajama cho mục đích huấn luyện AI.

Vụ kiện này là diễn biến mới nhất trong làn sóng các vụ kiện quy mô lớn tại Mỹ do các chủ sở hữu bản quyền khởi xướng nhằm vào các công ty công nghệ liên quan đến việc huấn luyện AI, đồng thời cũng là vụ việc đầu tiên kiểu này nhắm vào Adobe.

Đại diện của Adobe chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức trước yêu cầu bình luận về vụ kiện vào ngày thứ Tư. Phía bà Lyon và luật sư đại diện của bà cũng không phản hồi trước đề nghị bình luận.

Song song với sự bùng nổ của AI, các vụ kiện tương tự hiện nay cũng ngày càng trở nên phổ biến. Các thuật toán AI được huấn luyện trên những bộ dữ liệu khổng lồ và trong một số trường hợp, các bộ dữ liệu này bị cho là có chứa tài liệu sao chép trái phép.

Tháng 9 vừa qua, Anthropic đã đồng ý chi trả 1,5 tỷ USD cho một nhóm tác giả khởi kiện, những người cáo buộc công ty đã sử dụng các bản sao lậu tác phẩm của họ để huấn luyện chatbot Claude. Vụ việc này được xem là một bước ngoặt lớn trong chuỗi các cuộc chiến pháp lý xoay quanh vấn đề bản quyền trong dữ liệu huấn luyện AI, lĩnh vực vốn đang có rất nhiều tranh chấp.

Nguồn: sohuutritue.net.vn

Tại Hội thảo “Hoàn thiện chính sách và khuôn khổ pháp lý cho phát triển công nghệ số ở Việt Nam” diễn ra ngày 18/12, các chuyên gia và nhà hoạch định chính sách đã cùng thảo luận về lộ trình đưa công nghệ trở thành động lực tăng trưởng nhưng vẫn bảo đảm an toàn và quyền con người.

Sự bùng nổ của kinh tế số tại Việt Nam trong những năm qua là một minh chứng rõ nét cho sức mạnh của công nghệ. Với quy mô xấp xỉ 40 tỷ USD và tốc độ tăng trưởng 17% so với năm 2024, Việt Nam tiếp tục giữ vững vị trí dẫn đầu khu vực ASEAN về tốc độ phát triển. Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng về kinh tế là bài toán về quản trị khi các mô hình tương tác trực tuyến và dữ liệu lớn đang thay đổi hoàn toàn phương thức vận hành của xã hội. Theo Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam Nguyễn Minh Hồng, sự trưởng thành nhanh chóng của hệ sinh thái số đòi hỏi một khuôn khổ pháp lý không chỉ bao trùm mà còn phải đủ linh hoạt để thích ứng với thực tiễn thay đổi từng ngày.

Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam Nguyễn Minh Hồng (Ảnh: Ban tổ chức)

Điểm sáng trong nỗ lực của Chính phủ là việc ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, khẳng định ưu tiên chiến lược cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Việc Quốc hội thông qua một loạt các văn bản quan trọng như Luật Trí tuệ nhân tạo, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, cùng Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân đã đặt những viên gạch đầu tiên cho một hành lang pháp lý toàn diện. Đây là cơ sở để bảo đảm rằng các bước tiến công nghệ không chỉ phục vụ mục tiêu tăng trưởng mà còn phải bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân trên môi trường số.

Một trong những vấn đề cốt lõi được nhấn mạnh tại hội thảo là mối quan hệ mật thiết giữa tiến bộ công nghệ và việc bảo vệ quyền con người. Chia sẻ kinh nghiệm từ quốc tế, đại diện Đại sứ quán Australia tại Việt Nam cho rằng quản trị AI nên dựa trên mô hình đánh giá rủi ro. Cách tiếp cận này cho phép các cơ quan công quyền chủ động ứng dụng công nghệ nhưng vẫn kiểm soát chặt chẽ các rủi ro phát sinh. Việc lồng ghép các tiêu chuẩn về quyền con người ngay từ khâu thiết kế công nghệ là yêu cầu bắt yếu để ngăn chặn nguy cơ lạm dụng dữ liệu hoặc gây tổn thương cho các nhóm yếu thế trong xã hội.

Bên cạnh khía cạnh pháp lý, trách nhiệm đạo đức trong việc sử dụng AI vẫn còn là một khái niệm khá mới mẻ tại Việt Nam. Dù ứng dụng AI đang lan rộng nhưng hiểu biết chung về các tiêu chuẩn an toàn và bảo vệ quyền riêng tư của người dùng vẫn cần được củng cố mạnh mẽ. Các chuyên gia nhận định rằng, xây dựng một khung quản trị AI toàn diện không chỉ là công việc của các cơ quan quản lý mà còn cần sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp và người dân để tạo dựng niềm tin số bền vững. Trí tuệ nhân tạo cần được phát triển theo hướng phục vụ con người, lấy con người làm trung tâm, từ đó tạo ra một xã hội số công bằng, nơi mọi nhóm đối tượng đều có cơ hội hòa nhập và hưởng lợi từ dòng chảy của công nghệ.

Nguồn: sohuutritue.net.vn

Điểm đáng chú ý và là định hướng xuyên suốt của dự thảo lần này là xây dựng một chính sách linh hoạt, không còn ấn định “biểu mức cứng” tiền bản quyền nhằm phù hợp hơn với thực tiễn khai thác, sử dụng tác phẩm, đặc biệt trong môi trường số đang thay đổi nhanh chóng.

Sau khi tổ chức lấy ý kiến rộng rãi, ban soạn thảo đã tiếp thu 86 ý kiến, góp ý, phản biện xã hội. Một trong những vấn đề trọng tâm được đặt ra là việc xác định tiền bản quyền đối với các tác phẩm do Nhà nước đặt hàng, giao nhiệm vụ. Viện Phim Việt Nam bày tỏ lo ngại về việc dự thảo quy định cơ quan đại diện Nhà nước thu tiền bản quyền theo thỏa thuận bằng văn bản với bên khai thác, sử dụng tác phẩm, nhưng lại thiếu căn cứ biểu mức cụ thể.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH,TT&DL) đang đẩy nhanh quá trình hoàn thiện dự thảo Nghị định quy định về tiền bản quyền trong các lĩnh vực: Điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, nghệ thuật biểu diễn, báo chí và xuất bản

Giải trình về vấn đề này, Bộ VH,TT&DL nhấn mạnh quyết định không ấn định biểu mức cứng là để tuân thủ nguyên tắc xác định tiền bản quyền theo Luật Sở hữu trí tuệ, tức là phải căn cứ vào mục đích, phạm vi khai thác, thời lượng sử dụng, doanh thu, lợi nhuận và điều kiện kinh tế – xã hội. Các tác phẩm do Nhà nước đầu tư có giá trị nghệ thuật, giáo dục, thương mại rất khác nhau, và việc áp một biểu mức cứng sẽ không phù hợp với thực tiễn, có thể dẫn đến thất thoát tài sản công hoặc cản trở khai thác thương mại, đặc biệt đối với những trường hợp phục vụ nhiệm vụ chính trị, tuyên truyền phi thương mại. Hơn nữa, biểu mức cứng dễ bị lạc hậu, khó thích ứng với những thay đổi trong môi trường khai thác số.

Ban soạn thảo cam kết dự thảo đã cố gắng quy định các tiêu chí, bảng biểu và phân chia trường hợp cụ thể để xác định tiền bản quyền phù hợp trong từng lĩnh vực.

Nhằm nâng cao tính minh bạch, Báo Lao động Thủ đô góp ý về việc bổ sung các tiêu chí cụ thể hơn để làm căn cứ xác định tiền bản quyền, bao gồm mức độ sáng tạo, tính độc lập, giá trị sử dụng, thời lượng/dung lượng tác phẩm và phạm vi khai thác. Ban soạn thảo cho biết đã tiếp thu ý kiến và sẽ rà soát, bổ sung thêm một số tiêu chí làm căn cứ thỏa thuận, bảo đảm gắn liền với thực tiễn khai thác, sử dụng.

Bên cạnh đó, nhằm tạo động lực sáng tạo, Sở VH, TT&DL Hải Phòng đề xuất mở rộng đối tượng hưởng chế độ tiền bản quyền khuyến khích đối với các loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian đặc thù của địa phương như Xẩm, Ca trù. Ban soạn thảo đã tiếp thu và mở rộng quy định tại khoản 4 Điều 3 của dự thảo, bao gồm: Tác phẩm thuộc đề tài về trẻ em, dân tộc thiểu số; tác phẩm thuộc loại hình nghệ thuật truyền thống có xác định tác giả; tác phẩm thuộc loại hình giao hưởng, opera, kịch múa (ba lê), xiếc; tác phẩm thuộc thể loại phóng sự điều tra và tác phẩm dành cho người khuyết tật.

Đáng chú ý, dự thảo còn bổ sung quy định về tiền bản quyền khuyến khích trong giai đoạn khai thác, sử dụng mà có lợi nhuận. Mức tiền bản quyền khuyến khích này được đề xuất thực hiện theo thỏa thuận giữa các bên nhưng tổng số không quá 10% lợi nhuận thu được. Quy định này nhằm tạo động lực vật chất và tinh thần cho các tác giả, khuyến khích họ tiếp tục sáng tạo các tác phẩm chất lượng cao, có khả năng khai thác thương mại, đồng thời đảm bảo không làm giảm nguồn thu ngân sách nhà nước.

Về vấn đề chi trả nhuận bút, Bộ VH, TT&DL đã chỉnh sửa dự thảo và tách quy định về tiền bản quyền thành hai giai đoạn rõ ràng: sáng tạo tác phẩm và sử dụng tác phẩm để xuất bản, qua đó giải quyết các vướng mắc tồn tại trong các Nghị định cũ. Dự thảo Nghị định mới gồm 7 chương, 21 điều, dự kiến sẽ thay thế hai Nghị định hiện hành để thống nhất quản lý và sử dụng tài sản công, ngân sách nhà nước trong lĩnh vực quyền tác giả.

Nguồn: sohuutritue.net.vn

Đơn khiếu nại được đệ trình lên Tòa án Quận Hoa Kỳ nhằm tìm kiếm biện pháp khẩn cấp để ngăn chặn việc sử dụng các nhãn hiệu của Đại học Pepperdine, cũng như bồi thường thiệt hại do hành vi vi phạm và các tổn hại do hành vi chiếm vi phạm bản quyền thương hiệu của trường đại học gây ra.

Theo Sean Burnett, Phó chủ tịch cấp cao và Giám đốc thương hiệu của Đại học Pepperdine cho biết: “Kể từ khi thành lập vào năm 1937, Đại học Pepperdine đã tự khẳng định mình là một trường Đại học Cơ đốc giáo cam kết đạt được sự xuất sắc trong học tập và chương trình thể thao đẳng cấp thế giới”.

Vị lãnh đạo của trường đại học cho biết, Waves là linh vật thương hiệu mang tính biểu tượng của trường nói chung và đội bóng rổ của Pepperdine nói riêng.

Running Point là một series phim hài nói về một đội bóng rổ hư cấu tại Los Angeles được gọi là “Waves”. Đáng nói, theo những thông tin được tiết lộ, đội bóng được nhắc tới trong series phim mới này có sự tương đồng đáng kinh ngạc với những hình ảnh thương hiệu Waves của Pepperdine.

Vụ kiện của Pepperdine nói rằng logo và nhãn hiệu màu xanh lam và cam được sử dụng cho Waves của chương trình “rất giống” với Pepperdine Waves, đội đã chơi bóng rổ NCAA ở khu vực Los Angeles trong hơn 85 năm.

Pepperdine cũng nói rằng linh vật của trường và của Running Point đều mang số 37. Số 37 của Pepperdine tượng trưng cho năm 1937, năm trường đại học được thành lập.

LAS VEGAS, NV – MARCH 04: Pepperdine Waves mascot Willie the Wave appears on the court during a game against the San Diego Toreros during the first round of the Zappos.com West Coast Conference Basketball tournament at the Orleans Arena March 4, 2011 in Las Vegas, Nevada. Pepperdine won 84-81. (Photo by Ethan Miller/Getty Images)

Người phát ngôn của trường cho biết, việc Netflix tiếp tục quảng cáo Running Point  với Waves mang màu sắc và con số thương hiệu của Đại học Pepperdine là vi phạm thương hiệu.

Bên cạnh đó, Trường đại học cũng bày tỏ mối quan ngại sâu sắc về một số chủ đề của loạt phim, bao gồm nội dung tục tĩu, sử dụng chất gây nghiện, ảnh khoả thân và ngôn từ tục tĩu, những yếu tố không phù hợp với các giá trị và danh tiếng Cơ đốc giáo của Pepperdine.

Pepperdine nói với Netflix và Warner Bros. rằng họ không muốn có liên quan gì đến chương trình và những chủ đề này, nhưng cho đến nay họ vẫn từ chối thực hiện bất kỳ hành động khắc phục nào. Vụ kiện diễn ra sau nhiều nỗ lực của trường đại học nhằm giải quyết những vấn đề này một cách thân thiện thông qua việc tiếp cận Netflix và Warner Bros. nhưng đều không có kết quả.

“Do sự coi thường trắng trợn này đối với tài sản trí tuệ và sự tổn hại tiềm tàng đến danh tiếng tổ chức của chúng tôi, cùng với việc Netflix và Warner Bros tiếp tục từ chối giải quyết những lo ngại của Pepperdine, chúng tôi tin rằng cần phải tìm kiếm sự can thiệp của tòa án”, phía nguyên đơn cho biết.

Nguồn: Tạp chí điện tử Sở hữu trí tuệ