"CÚ SỐC NGHỊ ĐỊNH 46: TỪ ÁCH TẮC CẢNG BIỂN ĐẾN KHOẢNG LẶNG CHÍNH SÁCH – MỘT GÓC NHÌN PHÁP LÝ"

Ngày đăng: 05/02/2026 lúc 14:43:17

1. Tổng quan và Tóm tắt Nghị định 46/2026/NĐ-CP

Bối cảnh ra đời: Nghị định 46/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 26/01/2026, quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm. Văn bản này được kỳ vọng sẽ thay thế và lấp đầy những “lỗ hổng” của Nghị định 15/2018/NĐ-CP – vốn đã tồn tại 8 năm qua với cơ chế “thoáng” nhưng cũng phát sinh nhiều bất cập về quản lý.

Nội dung cốt lõi và những điểm mới (The Key Changes): Nghị định 46 đánh dấu sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy “tiền kiểm sang hậu kiểm” (của Nghị định 15) quay trở lại thắt chặt kiểm soát đầu vào (“tiền kiểm”).

  • Thu hẹp cơ chế “Tự công bố”: Danh mục sản phẩm doanh nghiệp được phép tự công bố chất lượng bị thu hẹp đáng kể. Thay vào đó, nhiều nhóm sản phẩm phải chuyển sang cơ chế đăng ký bản công bố hợp quy với cơ quan nhà nước.
  • Siết chặt quản lý bao bì: Lần đầu tiên, bao bì và dụng cụ tiếp xúc thực phẩm bị đưa vào diện quản lý nghiêm ngặt tương đương với thực phẩm, buộc phải có hồ sơ kiểm nghiệm và đăng ký.
  • Tiêu chuẩn kỹ thuật bắt buộc (GMP/HACCP): Thiết lập lộ trình cứng rắn bắt buộc các cơ sở sản xuất phải áp dụng các tiêu chuẩn thực hành sản xuất tốt (GMP) và phân tích mối nguy (HACCP), không còn mang tính khuyến khích.
  • Kiểm soát nhập khẩu: Quy trình kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với hàng nhập khẩu được chuẩn hóa nhưng phức tạp hơn, yêu cầu nhiều chứng từ gốc từ nhà sản xuất nước ngoài.

2. Tại sao Nghị định 46 gây “bão” dư luận và phản ứng trái chiều?

Sự xôn xao không chỉ đến từ nội dung, mà chủ yếu đến từ kỹ thuật lập pháp và lộ trình thi hành.

A. Cú sốc về hiệu lực (The “Shock” Effect)

Đây là nguyên nhân lớn nhất gây tranh cãi. Nghị định 46 được ban hành ngày 26/01/2026 và có hiệu lực ngay lập tức (hoặc sau vài ngày tùy điều khoản cụ thể), không có điều khoản chuyển tiếp (transitional provision) đủ dài.

  • Hệ quả: Doanh nghiệp đang quen với cơ chế cũ, hàng hóa đang lênh đênh trên biển hoặc đã về đến cảng bỗng nhiên không đủ giấy tờ để thông quan theo quy định mới. Điều này dẫn đến tình trạng ùn ứ hàng ngàn container tại các cảng lớn như Cát Lái, Hải Phòng ngay dịp cận Tết và đầu năm mới.

B. Gánh nặng thủ tục hành chính (Administrative Burden)

  • Góc nhìn Doanh nghiệp: Họ cho rằng Nghị định 46 là một “bước lùi” về cải cách hành chính. Việc bắt buộc đăng ký lại sản phẩm (thay vì tự công bố) làm phát sinh chi phí, thời gian chờ đợi (có thể lên tới 15-30 ngày/hồ sơ), tạo cơ hội cho “cơ chế xin-cho” quay trở lại.
  • Góc nhìn Cơ quan quản lý: Họ lập luận rằng việc buông lỏng “tự công bố” thời gian qua đã khiến thị trường tràn lan thực phẩm kém chất lượng, thực phẩm chức năng giả, nên cần phải “siết” lại để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

C. Tính khả thi thấp trong ngắn hạn

Quy định mới yêu cầu các chứng nhận quốc tế hoặc hồ sơ kỹ thuật sâu từ đối tác nước ngoài. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu, việc yêu cầu đối tác nước ngoài cung cấp ngay lập tức các giấy tờ theo mẫu mới của Việt Nam là bất khả thi trong vài ngày.

3. Nhận định về việc hoãn thi hành đến 15/04/2026

Trước sức ép gay gắt từ các Hiệp hội ngành hàng và tình trạng ách tắc hàng hóa, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 09/2026/NQ-CP tạm ngưng hiệu lực của Nghị định 46 đến hết ngày 15/04/2026.

Phân tích dưới góc độ Luật gia:

  1. Đây là một quyết định “Cấp cứu” (Emergency Brake): Việc dùng một Nghị quyết để tạm ngưng một Nghị định vừa ban hành là động thái can thiệp chính sách quyết liệt và cần thiết. Nó cho thấy Chính phủ đã lắng nghe phản hồi của thị trường. Nếu không hoãn, chuỗi cung ứng thực phẩm (đặc biệt là nguyên liệu sản xuất) sẽ đứt gãy, gây thiệt hại hàng ngàn tỷ đồng.
  2. Khoảng thời gian “Vàng” (Grace Period): Thời hạn đến 15/04/2026 (khoảng hơn 2 tháng) không phải là dài, nhưng đủ để giải quyết hai vấn đề:
    • Giải phóng hàng tồn: “Xả” toàn bộ lượng hàng đang kẹt tại cảng theo cơ chế cũ (Nghị định 15).
    • Chuẩn bị hành lang pháp lý: Các Bộ (Y tế, Công Thương, NN&PTNT) phải cấp tốc ban hành Thông tư hướng dẫn cụ thể. Luật mà không có Thông tư hướng dẫn thì như “xe không có bánh”.
  3. Dự báo rủi ro sau 15/04: Sự hoãn này chỉ là tạm thời. Đến 16/04/2026, khi Nghị định 46 quay lại, nếu doanh nghiệp không tận dụng thời gian này để chuẩn bị hồ sơ, “cơn ác mộng” thông quan sẽ tái diễn.

4. Kết luận và Khuyến nghị

Nghị định 46 thể hiện ý chí quyết liệt của Nhà nước trong việc nâng cao hàng rào kỹ thuật đối với thực phẩm, một xu hướng tất yếu khi Việt Nam hội nhập sâu. Tuy nhiên, cách thức triển khai “đột ngột” đã vi phạm nguyên tắc về tính dự báo của pháp luật.

Lời khuyên cho doanh nghiệp:

  • Không được chủ quan: Đừng hy vọng Nghị định sẽ bị hủy bỏ hoàn toàn. Hãy coi đây là thời gian “bù giờ”.
  • Rà soát danh mục: Phân loại ngay sản phẩm nào không còn được tự công bố, tiến hành làm hồ sơ đăng ký mới ngay từ bây giờ.
  • Làm việc với đối tác: Thông báo cho nhà cung cấp nước ngoài về yêu cầu bao bì và chứng nhận GMP mới.
Tags:

RELATED ARTICLES: