BÀI 1: CÁC XU HƯỚNG CỦA LĨNH VỰC SỞ HỮU TRÍ TUỆ NĂM 2025 TRÊN THẾ GIỚI (phần 1 : Sở hữu trí tuệ đi với trí tuệ nhân tạo AI)

Sở hữu trí tuệ (SHTT) không còn là “lá chắn thụ động” (đăng ký rồi để đó) mà đã trở thành “vũ khí chủ động” (dùng để cạnh tranh và định giá).

Dưới đây là phân tích chi tiết từng khía cạnh và hành động cụ thể cho doanh nghiệp/cá nhân đã dùng để thích ứng với xu hướng này trong năm 2025:

1. Trí tuệ nhân tạo (AI): Ranh giới giữa Người và Máy

Đây là khu vực “xám” và phức tạp nhất. Xu hướng 2025 không cấm AI, nhưng yêu cầu sự minh bạch tuyệt đối về vai trò của con người.

• Vấn đề cốt lõi: Các cơ quan cấp quyền (như tại Mỹ, Châu Âu và sắp tới là Việt Nam) đang áp dụng nguyên tắc: “AI là công cụ, không phải tác giả”.
• Chiến lược cho bạn:
  • Lưu vết quy trình (Audit Trail): Nếu bạn dùng AI để viết code, vẽ tranh hay viết văn, bạn phải lưu lại các bước chỉnh sửa của chính mình.
  • Quy tắc “Sandwich”: Ý tưởng của Người /AI tạo thô sau đó Người chỉnh sửa/hoàn thiện. Chỉ phần “Người chỉnh sửa” mới có khả năng cao được bảo hộ.

Ví dụ thực tế: Nếu bạn dùng Midjourney tạo ra một logo, bạn không sở hữu bản quyền logo đó ngay lập tức. Nhưng nếu bạn dùng Photoshop để chỉnh sửa, phối màu, thêm chi tiết bằng tay lên logo đó, bạn có thể đăng ký bản quyền cho bản đã chỉnh sửa.

2. Dữ liệu huấn luyện AI: Sự trỗi dậy của mô hình cấp phép (Licensing)

Năm 2025, kỷ nguyên “xài chùa” dữ liệu để dạy AI sẽ chấm dứt.

• Xu hướng mới: Các công ty AI (như OpenAI, Google) sẽ phải trả tiền hoặc ký thỏa thuận để sử dụng dữ liệu từ các nhà xuất bản, nghệ sĩ, kho dữ liệu.
• Cơ hội kinh doanh: Nếu doanh nghiệp của bạn sở hữu một kho dữ liệu lớn, sạch và độc quyền (ví dụ: dữ liệu hành vi khách hàng, kho ảnh chuyên ngành, dữ liệu y tế…), chính kho dữ liệu đó trở thành tài sản SHTT giá trị cao để bán hoặc cấp phép (license) cho các đơn vị phát triển AI.

3. Green IP (SHTT Xanh): Khi sự tiết kiệm và bảo vệ môi trường thành tiền bạc.

Xu hướng này tạo ra một “làn đường ưu tiên” (Fast-track) cho các doanh nghiệp công nghệ sạch.

• Lợi thế chiến lược: Bình thường, việc cấp bằng sáng chế có thể mất 2-3 năm. Nhưng với “Green IP”, thời gian thẩm định có thể rút ngắn xuống còn 12 tháng tại nhiều quốc gia (Mỹ, Anh, Nhật, Hàn, Brazil…).
• Hành động: Khi mô tả sáng chế, hãy nhấn mạnh và chứng minh rõ ràng các tác động tích cực đến môi trường (tiết kiệm năng lượng, giảm thải, tái chế…) để được xét duyệt vào luồng ưu tiên này.

4. Tài sản số & Thế giới ảo: Bảo vệ những thứ “không sờ thấy được”

Trước đây chúng ta chỉ bảo hộ cái ghế, cái bàn (kiểu dáng công nghiệp). Nay chúng ta bảo hộ hình ảnh cái ghế đó trong môi trường ảo.

• Giao diện đồ họa (GUI): Giao diện app, vị trí nút bấm, hiệu ứng vuốt chạm… đều là tài sản.
• Sản phẩm ảo: Các thương hiệu thời trang (Nike, Adidas) đã đăng ký nhãn hiệu cho “giày ảo”, “quần áo ảo” để bán trong game hoặc Metaverse.
• Rủi ro: Việc vi phạm bản quyền trên môi trường số diễn ra nhanh hơn gấp nhiều lần. Một thiết kế GUI đẹp có thể bị copy paste chỉ sau vài giờ app ra mắt.

5. LegalTech: Quản trị bằng công nghệ

Khi số lượng tài sản SHTT quá lớn và rủi ro vi phạm tràn lan trên internet, sức người không thể kiểm soát nổi.

• AI “cảnh sát”: Doanh nghiệp sử dụng các công cụ AI để quét toàn bộ các sàn thương mại điện tử (Shopee, Amazon, Alibaba) 24/7 để phát hiện hàng giả, hàng nhái logo và tự động gửi báo cáo vi phạm.
• Blockchain: Sử dụng công nghệ chuỗi khối để xác thực thời điểm tạo ra tác phẩm (timestamp), làm bằng chứng thép khi có tranh chấp xảy ra mà không cần đăng ký thủ công tốn kém cho từng hạng mục nhỏ.

Tổng kết: Sự dịch chuyển Chiến lược

Sự thay đổi này đòi hỏi bạn phải chuyển từ tư duy Luật sư (chỉ lo thủ tục giấy tờ) sang tư duy Quản trị gia (biến SHTT thành tiền và lợi thế cạnh tranh).

Phần 2: Các xu hướng của SHTT đã qua năm 2025